محکمه ویژه، روزنه ای برای حل دایمی کوچی گری محمد اسحاق فیاض

كوچي گري در هر كشوري مساوي با ويراني طبيعت و مراتع طبيعي در هر كشور است، امروز يكي از مهترين وظايف دولت ها مبارزه با كوچي گري است دنياي متمدن امروز نمي تواند با كوچي گري ساز گاري داشته باشد، طبيعت، كوچي گري را دشمن خود مي داند، كشورهاي آسايي و آفريقايي كه در پنجاه سال گذشته دارای اقوام كوچ نشين بودند، از 5 دهه پيش طرح جامعی را براي اسكان تدريجي آنان روي دست گرفتند و باتوجه با رشد صنعت و تكنولوژي دامي و دامپروري آنان، مالداري و دامپروري صنعتي را روي دست گرفتند، همان طوري كه كشاورزي و زراعت اين كشور ها صنعتي شد، مالداري ها، گاوداري ها و مرغداري  هاي اين كشورها نيز صنعتي شد و در سايه ماشين، خود شان را از كوچي گري و فرهنگ كوچي گري بدرآوردند. اما متاسفانه اين روال همچنان در افغانستان ادامه يافت و ازسوي دولت هاي گذشته نه تنها تشويق به اسكان و دست برداشتن از كوچي گري گرديد، بلكه هميشه مورد تشويق دولت هاي وقت قرارگرفت، وزارت اقوام و قبايل اداره ي به نام كوچي ها باز كرد و چندين اداره ديگر نيز از آنان حمايت كرد و به آنان خدمات و تسهيلات ارايه مي داد.

با تحولاتي كه درسه دهه اخير پيش آمد و جنگ هاي خونيني كه اتفاق افتاد، انتظار مي رفت جريان كوچي گري به صورت طبيعي از ميان خواهد رفت، اما به محض آن كه دولت قانوني دراين كشور حاكم گرديد سرو كله كوچي ها در مناطق مركزي نيز پيدا شد و جريان كوچي گري بارديگر از نو زنده گرديد و كوچي هايي كه سي سال را در اردوگاه هاي مهاجرين افغان درپاكستان به صورت مهاجر زندگي مي كردند و به صورت طبيعي اسكان يافته بودند، به محض آن كه زمينه بازگشت را ازسوي دولت افغانستان مناسب ديدند به سوي هزاره جات هجوم آوردند.

دليل اصلي شكل گيري جديد جريان كوچي گري بعد از سقوط طالبان از کابل،به دليل امتيازاتي بود كه از همان آغازبراي پيمودن صلح درافغانستان به آنان داده شد. به هرحال در طول هفت سالی که غایله کوچی گری به شکل جدیدش ادامه یافته خود تبدیل به یک غایله ای گردیده است.

اکنون حامد کرزی برای برون رفت از این غایله دستور تشکیل محکمه اختصاصی را برای حل منازعات زمین و علفچرها میان ساکنان بومی و کوچی ها، صادر کرده است. دولت افغانستان می گوید که برای حل منازعات وابسته به زمین ها و علفچر ها در این کشور محکمه اختصاصی را ایجاد کرده است. به دنبال منازعات خونین کوچی ها و هزاره ها بالای زمین های مراتع و زمین های زراعی ساکنان بومی که در چندین مناطق این کشور تا اکنون صورت گرفته است، یک محکمه اختصاصی برای حل این منازعات ایجاد گردیده است. وحیدالله سباوون یکی از مشاورین رییس جمهور کرزی در امور اقوام و قبایل، در مورد ایجاد این محکمه توضیحات داد. وی گفت، که این محکمه تلاش خواهد کرد تا به صورت درست منازعات میان کوچی ها و هزاره ها را حل کند. به گفته آقای سباوون در قدم دوم این محکمه تلاش خواهد کرد تا تمامی منازعاتی را که بالای زمین در مناطق مختلف افغانستان میان اقوام صورت گرفته است، حل کنند و حق را به حقدار برسانند. از این تصمیم دولت افغانستان هزاره ها و کوچی ها نیز استقبال کرده اند. یوسف واعظی یکی از نماینده گان قوم هزاره که در محفل اعلان تاسیس این محکمه حضور داشت در مورد ایجاد این محکمه نیز اظهار خوشبینی کرد و از دولت خواست تا بصورت عادلانه از این طریق مشکلات شان را حل کند. در عین حال کوچی ها نیز از تاسیس این محکمه که می تواند مشکلات و منازعات بالای حق مالکیت زمین را حل کند، استقبال کرده اند. علم گل کوچی که به نماینده گی از کوچی ها صحبت می کرد گفت: «ما محکمه را قبول داریم اما در قسمت حل مشکلات به عمل کرد حکومت اطمینان نداریم اگر حکومت جدی عمل نماید و حق را به حقدار بسپارد مشکل حل می شود».

یکی از اشکالاتی که طی سال های اخیر مطرح بود و از دولت افغانستان انتظار داشت این بود که چرا این غایله به صورت اساسی در سایه مسایل حقوقی حل نمی گردد؟

در سال گذشته هم هزاره ها و هم کوچی ها خواستار حل حقوقی این دعوا شده بودند و این موضوع نشان می دهد که هردوطرف دعوا خواهان حل این موضوع شده اند و از ادامه این دعوا خسته شده اند.

اما انچه در این مورد سئوال اساسی را مطرح می کند، این است که این محکمه تاچه اندازه از صلاحیت لازم برخور دار است و تاچه اندازه می تواند تصمیم حقوقی لازم را بگیرد و سئوال دوم این است که ایا این محکمه حق را به حقدار رسانده می تواند؟ زیرا با توجه به فساد اداری و رفتار های قوم مدارانه در کشور، سبب گردیده است  در هرکاری که در کشور رخ می دهد مردم با نگاه تردید آمیز با آن می نگرند.

اما اکنون که این محکمه تشکیل می گردد، انتظاری که از این دادگاه می رود این است که عدالت را در این مورد اجرا نمایند و حقایق را و نیز شرایط زمانی را در نظر بگیرند. تردیدی نیست که تشکیل این دادگاه یک گام مثبت در راستای حل این منازعه است و در این مورد هیچ یک از طرف های منازعه با آن به مخالفت نپرداخته اند.

درسال 1387 یکی غایله های خونین کوچی گری بود که سرانجام بافرمان دیرهنگام کرزی موقتا پایان یافت. در این فرمان آمده بود:" به تأسي از ماده 14 قانون اساسي افغانستان و به منظور اسکان، رشد و تقويت اقتصاد کوچيان به حيث قشر آسيب پذير جامعه و بهبود شرايط زندگي آنان مراتب آتي منظور است. وزارت زراعت و آبياري غرض تأمين معيشت و اسکان کوچيان املاک قابل زراعت و مالداري مورد نياز را در محلات مختلف و ولايت هاي کشور تثبيت نمايد.

از همان زمان تاکنون که نزدیک به دوسال می گذرد، بارها از دولت افغانستان خواسته شده بود که این غایله به صورت اساسی حل گردد و اکنون هرچند که تشکیل این دادگاه بازهم بسیار دیر است و باید در همان آغاز این غایله این دادگاه تشکیل می گردید ولی اکنون هم که تشکیل گردیده بازهم با دیده مثبت به آن نگریسته می شود و باید با درک مشکلات هردو طرف این دادگاه با قضاوت عادلانه خود زمینه اسکان کوچی ها را فراهم نماید، تا هم مردم بومی و روستائیان هزارهجات از این مشکل بدرایند و هم مردم کوچی از کوچی گری که دیگر تاریخ آن گذشته است، از آن بدر آیند و زندگی مدرن امروز را با شرایط امروزی آن شروع نمایند.

به هرحال امید می رود که تشکیل این دادگاه سبب گردد که در سال آینده دیگر غایله کوچی گری میان کوچی ها و ساکنان محلی بهسود به وجود نیاید و این دادگاه برای همیشه بر غایله کوچی گری خط بطلان بکشد .